آموزش تصویری نی
قیمت: 10000 تومان
با خرید نقدی
ارزانتر خرید کنید،
زودتر بسته را دریافت کنید و
در قرعه کشی شرکت کنید.
«««چرا باید ما را برگزینید؟»»»
شناسنامه مجموعه آموزش تصویری نی
- تعداد دیسک: ۲ عدد DVD اورجینال شرکتی
- قیمت پشت جلد: ۱۰۰۰۰ تومان
- استاد: محمد عابدینی
- قابل اجرا در DVD پلیرهای خانگی و کامپیوتر
- تولید کننده: موسسه فرهنگی لوح گسترش دنیای نرم افزار سینا
درباره مجموعه آموزش نی
- آشنایی قدم به قدم نی نوازی
- آشنایی با تمام نکات نی
- درسهای فصل بندی شده در محیط نرم افزاری
- نحوه گرفتن ساز
- آموزش روشهای مختلف نواختن
اطلاعات بیشتر درباره مجموعه آموزش نی
نی به عنوان قدیمیترین وسیله موسیقی ساخت دست بشر شناخته شده است. نتیجه کاوشهای بعمل آمده در این زمینه، تاریخ استفاده از گیاه نی را برای ساختن سازهای بادی در ارتفاعات امریکای جنوبی (در کشور پرو) به ده هزار سال قبل باز می گرداند. نقاشان ایرانی در مینیاتورهای خود از هزار سال قبل تصویر “نایی” را در جلسات سماع همراه با دف به تصویر کشیده اند.
نی در موسیقی دراویش ترکیه در استامبول و قونیه دارای اهمیت ویژه ای است و صدای نی همواره در مراسم ذکر در تکیه ها به گوش می رسد.
نزدیکی تاثیر صدای نی به صدای انسان و کیفیات صوتی این ساز، آنرا بصورت نمادی از روح بشر معرفی کرده است. چنانچه در پنج هزار سال قبل در مصر، نی را به همراه جسد نوازنده آن به خاک می سپردند! با این باور که روح نوازنده در ساز او باقی می ماند.
در ادبیات فارسی نیز نوازنده نی و نایی مورد توجه اکثر شعرای کلاسیک ایران بوده و در اشعار آنها دارای منزلت خاصی می باشد.
گیاه نی نسبت به شرایط اقلیمی و خاک نقاط مختلف کره زمین دارای تنوع بسیاری است و به صور مختلف برای ساختن سازهای بادی مورد استفاده بشر قرار گرفته است. اما بطور کلی هر ساز بادی از دو قسمت اصلی تشکیل شده یکی مولد صدا و دیگری لوله تشدید یا رزنانس. تفاوت در شکل لوله تشدید انواع نی ها خیلی کم می باشد در صورتی که مولد و نحوه تولید صدا در فرهنگهای مختلف دارای انواع گوناگونی است.
در سازهای بادی صدا یا در اثر برخورد ستونی از هوا به لبه تیز تیغه ای تولید می شود مانند تولید صدا در نی لبک و انواع نی ها یا صدا در اثر لرزش زبانه ای از جنس پوسته بیرونی نی تولید میشود مانند مولد صدا در سرنا و قره نی و یا در اثر لرزش لبهای نوازنده در ترومپت، سپس نسبت به طول های مختلف لوله تشدید، فرکانس ها و نت های مختلفی را میتوان تولید کرد.
درباره ساز نی انبان
در نی ایرانی سر تیز لبه نی، بین دندانهای فوقانی نوازنده قرار میگیرد و هوا از بین زبان سقف دهان گذشته و بوسیله زبان به سر تیز لبه نی هدایت میشود و صدا تولید میگردد.
در موسیقی محلی ترکمنستان نیز، نی را بر روی دندانها قرار می دهند و سرفلزی ساز با دندان نوازنده در تماس است، این تنها موردی می باشد که به تکنیک مورد استفاده در مکتب ایران و یا مکتب اصفهان تشابه دارد. در نقاشیهای موجود در یکی از موزه های اروپا اثر میرزا علی نقاش اوایل دوره صفویه یعنی اوایل قرن نهم هجری طرز قرار گرفتن نی در دست نایی را کاملا” متشابه با تکنیک امروز نشان می دهد.
توجه به این مینیاتور قدمت استفاده از دندان در نوازندگی نی و تولید صدا توسط زبان در ایران را احتمالا” از دوره قاجاریه و نایب اسدا…اصفهانی به دوره قبل از قاجار بر می گرداند یا شاید در دوره های قبلی این تکنیک متداول بوده ولی قبل از “نایب” فراموش شده و او مجددا” آن را احیا کرده است . چندین نسل نوازندگان نی ایران از شهر اصفهان برخاستند از جمله سلیمان، آقاباشی، نایب اسدا… اصفهانی، مهدی نوایی، حسین یاوری و استاد بزرگ زمان ما، استاد سید حسن کسائی. امروز نیز آثار علاقه به این ساز و سنت نی نوازی در بین مردم اصفهان مشهود است. کم و بیش همه از چگونگی این تکنیک مطلعیم. تنها می توان اضافه کرد که استفاده از زبان، حجم داخل دهان و دندان و لب های نوازنده همگی رنگ و کیفیتی خاص به صدای نی ایرانی بخشیده که آن را از همه سازهای هم خانواده خود متمایز ساخته است.
تاریخچه نی:
نی از ساده ترین و طبیعی ترین سازهای موسیقی بادی است که با روئیدن از زمین پیوسته در دسترس بوده و انسان با مختصر تصرفی از آن استفاده کرده است. ملل قدیمه نی را سرمشق قرار داده و از روی آن سازهای مختلف بادی ساختند و در صلح و جنگ به کار بردند.
مولفین کتابهای موسیقی قدیم طبیعی ترین و کاملترین آلات موسیقی را حلق انسان دانسته اند. و پس از آن آلات ذوات النفح به ویژه نی را از جهت تشابهی که نی و حلق انسان در ایجاد نغمات دارند.
نی به سبب سادگی و سهولت اجرای صداهای و آسانی حمل و نقل و یافت شدن در طبیعت تنها سازی است که دسترسی به آن در همه جا و برای همه کس امکان پذیر بوده و با مختصر تصرف مورد استفاده قرار می گرفته است .
نی را در ایران کوتاه و بلند می ساختند و کامل آن به هفت بند معروف بوده است. یعنی دارای هفت سوراخ است که شش تای آنها در یکسو و یکی از سوراخها در پشت نی قرار دارد.
ساز نی را نمی توان کوک کرد و وسعت صدای آن حدود دو اکتاو و نیم است.
نی را یکی از سازهای عرفانی می نامند و اگر خوب نواخته شود حتی حیوانات را هم تحت تاثیر قرار می دهد.
شناختی از ساز نی:
سازی است متشکل از یک لوله استوانه ای از جنس «نی» که سراسر طول آن از هفت «بند» و شش «گروه» تشکیل شده است ( به این دلیل این ساز را «نی هفت بند» نیز می گویند). «نی» به قطرهای متفاوت (از ۵/۱ تا ۳ سانتیمتر) و طولهائی مختلف (حدود ۳۰ تا ۷۰ سانتیمتر) ساخته شده است. در تمام آنها روی لوله، کمی در قسمت پائین ۵ سوراخ در طرف جلو و یک سوراخ در قسمت عقب قرارگرفته و در یک یا دو انتهای «نی» روکشی برنجی با طولی کوتاه لوله نئی را پوشانده است و لبه لوله در قسمت دهانی آنقدر تیز است که می تواند لای دندانها قرار گیرد.
نی از انواع سازهای بی زبانه است. هوا توسط نفس نوازنده از انتهای بالائی به درون فرستاده شده و قسمت اعظم آن از نزدیکترین سوراخ باز خارج می شود. بنابراین باز و بسته شدن سوراخها به توسط انگشتان هر دو دست نوازنده، طول هوای مرتعش و طول موج ارتعاش را زیاد و کم کرده و در نتیجه صوت زیر و بم می شود.
ساز را نمی توان «کوک» کرد، یعنی کوک آن را- چنانکه در سازهای زهی، با پیچاندن گوشی ها میسر است، تغییر داد. بدین نسبت نمی توان آن را با ساز دیگر منطبق کرد و از این رو معمولاً درنقش تکنواز ظاهرمی شود. گاه- اگر چه بسیار به ندرت- که بخواهند از صوت نی در همنوازی ارکستر استفاده کنند، ناگزیر نوازنده ساز تعدادی نی را با کوکها (میدان صدا)ی مختلف فراهم کرده و در دسترس خود می گذارد تا در طی همنوازی یا همراهی صدای خواننده به تناسب موقع از یکی از نی ها استفاده کند.
وسعت صدای نی حدود دو اکتاو و نیم است، ولی میدان صدا (یا کوک) در سازهای مختلف متفاوت می کند.
اجرای اصوات در اکتاوهای بالاتر بوسیله فشار هوا عملی است. به عبارت دیگر با دو برابر کردن فشار صداهای حاصله یک اکتاو زیر می شود و باید دانست که هر نی فاقد یکی دو صدا است. نی از دسته سازهای محلی است و تقریباً در تمام ایران معمول است. نوازندگان محلی با ابتکاری سنتی تا اندازه ای ازقطع شدن صدای ساز، هنگام تازه کردن نفس جلوگیری می کنند. توضیح آنکه در حین نواختن هوا را از بینی به ریه و نیز به «لُپها» داخل کرده، ذخیره می کنند و این هوا را به تدریج به درون لوله می فرستند. نی همیشه سازی شهری بوده است.
نی به عنوان تنها ساز رسمی بادی موسیقی ما، سازیست که قابلیت تولید دو نوع صدای کاملا متفاوت از هم را دارد. در سازهای بادی موسیقی کلاسیک معمولا برای تغییر رنگ صدایی از وسیله ای به نام سوردین استفاده میکنند که بنا به نظر آهنگساز از این وسیله برای بیان بهتر حالت اجرای یک قطعه استفاده میشود. سوردین وسیله ای است که در ساز قرار می دهند و باعث می شود صدای ساز به نحوی محسوس تغییر کند، به طوریکه اگر شنونده ای که با این وسیله و کاربرد آن آشنا نباشد، تصور می کند این صدا از سازجدیدی تولید می شود.
در سازهای ایرانی این وسیله تعریف نشده و این سازها با رنگ طبیعی خود اجرا میشوند که صرفا یک نوع صداست. مثلاً ساز تار دارای صدای مشخص و متمایز از سازهای دیگر است که نوازندگان این ساز صرفا با همان صدای مشخص به نوازندگی میپردازند و در ارکسترهای مختلف و در تکنوازیها شاهد صدای تعریف شده ی تار هستیم.
البته هر نوازنده ای بنا به خلاقیت خود به وسیله تغییر درتکنیک نوازندگی سعی میکند صدای ساز خود را کمی متفاوت نشان دهد. برای مثال میتوان به جابجا کردن زاویه و فرم مضراب توسط نوازنده ی تار اشاره کرد که در نهایت نیز تغییر بنیادی در صدای ساز به این طریق صورت نمی پذیرد. مثال دیگر را میشود در نوازندگی تار با ناخن زد که آن هم فقط یک رنگ صدایی خاص است و با تغییر در دو صدای نی کاملا متفاوت است.
صداهای شاخص نی دو نوع است. صدای اول یا همان بم که معمولا مردم صدای نی را در این فرم می شناسند. صدای دوم یا همان بم نرم است. این صدا بر اساس طبقه بندی ای که سابقا” به دلیل عدم وجود نت “سی” وجود نداشته و معمولا در گذشته “بم نرم” را جزو سه صدای اصلی (براساس طبقه بندی صدایی قدیم) قرار نمیدادند ولی با تغییراتی که در ساختمان نی از سالها پیش توسط دکتر حسین عمومی در نی بوجود آمده و نت “سی” به نی افزوده شده، باید صدای اوج و غیث را در امتداد بم نرم قرار دهیم. صدای بم صدایی است با حجم صوتی بالا نسبت به اصوات دیگر نی اعم از اینکه به صورت لبی نواخته شود یا دندانی.
امروزه هنرجوی نی، میبایست ابتدا با این صدا، نوازندگی را شروع کنند. چون هنگامی که هنرجو سعی در تولید صدا از نی می کند، صدایی دورگه از ساز خارج میشود که هم شامل صدای اول(بم) و هم شامل فواصل بالای صدای دوم (همان صدای اوج و غیث سابق) است. توضیح آنکه بر اساس طبقه بندی جدید، صدای “بم نرم” از چهار رجیستر صدایی تشکیل شده است: رجیستر اول، از نت “سی” (روی خط دوم حامل با کلید فا) شروع و تا “لا” (روی خط پنجم حامل با کلید فا) ادامه دارد. رجیستر دوم، یا همان صدای اوج سابق، از نت “سی” بالای خط حامل با کلید فا شروع و تا نت “لا” (بین خط دوم و سوم حامل با کلید سل) ادامه دارد.
رجیستر سوم، یا همان صدای غیث سابق، از نت “سل” (روی خط دوم حامل با کلید سل) شروع و تا نت “می” (بین خط چهارم و پنجم حامل با کلید سل) ادامه دارد. رجیستر چهارم، یا همان صدای پس غیث سابق، از نت “دو” (روی خط سوم حامل با کلید سل) و تا نت “فا ” (روی آخرین خط حامل با کلید سل) ادامه دارد.
لازم به ذکر است که نی توانایی اجرای نت “سل” بالای خط حامل با کلید سل را هم دارد ولی بخاطر مشقاتی که اجرا کردن این نت دارد و نیز صدای نه چندان شفاف ، اکثر نوازندگان نی از اجرای این نت صرف نظر میکنند. برای اجرای این نت میبایست، خود ساز این قابلیت را داشته باشد که میزان هوا، زاویه دمیدن و فرم دهان و زبانی که مخصوص این نت است میباشد را تبدیل به صدا کند. (توضیحات بیشتر در رابطه با طریقه تولید صدای شفاف در رجیسترهای بالای صدای بم نرم در مقالات آتی داده خواهد شد.)
اگر در این حالت مربی او سعی کند صدای ساز هنرجو را به نحوی بسازد که صدای دوم تولید شود چند اشکال پیش میاید.
اول اینکه هنرجو در ابتدا نمیتواند بین رجیستر صدایی دوم و سوم بم نرم، تفاوتی را حس کند، مگر گوش موسیقایی او قوی باشد که اغلب اینگونه نیست و این باعث میشود بسا مدتی فرد سعی کرده، صدای دوم را از نی درآورد ولی درعمل صدای سوم یا حتی چهارم را تولید می کرده و خود متوجه این موضوع نبوده. زیرا در اوایل نوازندگی، فرد نفس خود را نمی تواند به خوبی کنترل کند و معمولا هوا را با فشار زیاد و نوسان بالا وارد نی میکند.
ولی درصدای بم به علت حجم زیاد این صدا، تبدیل رجیستر اول به رجیسترهای بعدی بم به نسبت بم نرم مشلکتر است و نیاز به فشار بیشتری برای دمیدن دارد،در این حالت نوازنده مبتدی بهتر میتواند روی صدای اول برای کنترل یکنواخت کردن دمیدن مانور دهد.
صدای بم نیز به مانند صدای بم نرم، از چهار رجیستر صدایی تشکیل شده و صرفا” رجیستر اول آن که همان صدای شاخص نی است قابل استفاده میشود و رجیستر های دیگر آن به دلیل نویز زیاد کار برد آنچنانی ندارد.
البته نت های ابتدایی رجیستر دوم به دلیل اینکه شباهت زیادی با صدای اصلی بم دارند، میتوان از آنها برای امتداد رجیستر اول بم تا یک اکتاو و نیم، یعنی از نت ” سی” (روی خط دوم حامل با کلید فا) تا نت “فا” (بین خط اول و دوم روی کلید سل) استفاده کرد.
دوم فردی که ابتدای نوازندگی خود را با صدای بم شروع کرده به راحتی میتواند در ادامه صدای دوم را بسازد، زیرا پس از مدتی هنرجو کنترل دمیدن در نی را بدست آورده و به ترتیب و توالی نتهای محدوده ی صوتی بم آشنا شده و صدای دوم را نیز که از نظر ترتیب نتها همانند صدای بم است، با اندکی تمرین و بدون اینکه با فواصل دیگر ترکیب شود، میتواند اجرا کند.
صدای بم را در حالت نوازندگی دندانی نی باید صدای اصلی محسوب کرد، یعنی صدای پایه ای نی همان بم است و صداهای دیگر از مشتقات بم به حساب میایند. برای روشن شدن مطلب و اینکه بر چه اساس صدای اصلی نی، بم است میتوان صدای انسان را مثال زد.
صدای طبیعی و اصلی انسان همان صداییست که با آن صحبت میکنیم و حتی در محدوده طبیعی خود آواز می خوانیم. حال اگر سعی کنیم از حد صوتی خود فراتر رویم مجبور میشویم با اندکی تغییر در فرم و استیل صدایی، وارد صدای دیگری شویم که اصطاحاً صدای فالست(folse ) نامگذاری شده است. در نی نیز همین تغییرات را میتوان دید. اگر صدای بم را همانند صدای طبیعی انسان در نظر بگیریم، رجیسترهای دوم و سوم نی همان صداهای غیر طبیعی یا فالست می باشد.
طریقه ساخت نی و شیوه نی سازی:
۱- زمان چیدن نی : نی تنها سازی است که عوامل مصنوعی در پرورش و ساخت آن نقشی ندارند. این گیاه وحشی و خودرو در دشت و بیابان های حاصلخیز می روید که به مجموعه این زمین ها « نی زار » می گویند. نی به مانند گیاهان دیگر در فصل بهار می روید و در اواخر فصل پاییز و یا اواسط فصل زمستان برداشت می شود. اگر تصمیم ساختن نی را دارید باید توجه داشته باشید که قبل از موعد رسیدن نی را نکنید. نی خوب و خوش صدا باید کاملا «رسیده» و در زمان مناسب بریده شود. اواسط فصل زمستان زمان مناسبی برای چیدن نی است موقعی که هوای سرد در درون جسم آن نفوذ پیدا کرده و جسمش حالت استخوانی به خود گرفته باشد.
۲- مراحل ساخت نی : حداقل زمان ساخت نی ، یک سال بعد از چیدن است. شاخ و برگ های نی را پس از چیدن فورا اصلاح و تمیز کنید. در ابتدا مقابل آفتاب قرار ندهید. حتما باید به دور از آفتاب و در سایه نگه داری شود تا به مرور زمان به طور طبیعی در مدت تعیین شده خشک شود. سپس در اوایل تابستان به مدت یک ماه مقابل آفتاب بگذارید. بهترین و خوش صداترین نی در مناطق خشک کویری در کناره های قنات و جوی آب می روید. هنگام چیدن توجه داشته باشید که قطر نی گرد بوده و یا اصطلاحا پخ نباشد و اندازه آن ۵/۲ ( دو و نیم ) سانتی متر باشد. یک از ویژگی های نی خوب اینست که قطر آن از قسمت بالا تا انتها به ترتیب نازکتر و بندهای آن نیز به ترتیب کوتاه تر شود. در اصطلاح به آن “دم ماری” می گویند. موقع چیدن با دقت از پایین به اندازه ۱۱ الی ۱۲ بند قطع کنید تا در انتخاب اندازه و کوک دلخواهتان آزادی عمل داشته باشید. از میان یازده بند ، هفت بند را انتخاب کنید و بند اول و هفتم را تعیین کنید و با چسب کاغذی بچسبانید. یکایک بندها را با فاصله ای مشخص روی اجاق گاز بگیرید سپس زیر پای تان قرار دهید و تا صاف شدن قوس نی نگه دارید. پس از صاف شدن هفت بند انتخابی را با اره مویی ببرید. داخل نی را از گره اول تا ششم با مته شماره ۱۰ میلیمتری شوراخ کنید. ترجیحا بند اول یک میلی متر گشادتر از سوراخ بندهای دیگر باشد.
۳- علامت گذاری سوراخ های نی :
نت های Mi و Sol ( سوراخ دوم و پنجم ) : اولین علامت گذاری روی بندهای چهارم و پنجم ( نت های Mi و Sol ) کمی بالاتر از چین و چروک گره صورت می گیرد.
نت Fa ( سوراخ سوم ) : برای تعیین نت Fa فاصله نتهای Mi و Sol را اندازه گیری کنید. اندازه مشخص شده را تقسیم بر دو کنید و اندازه به دست آمده را ۵/۰ ( نیم ) سانتی متر به آن اضافه کنید. مثلا اگر فاصله دو نت Mi و Sol ده سانتی متر باشد فاصله دو نت Mi و Fa پنج و نیم سانتی متر می گردد.
نت Fadiese ( سوراخ چهارم ) : ما بین دو نت Fa و Sol نت Fadiese رار می گیرد. غلامت گذاری آن به همین شکل یعنی از نصف فاصله دو نت با ۵/۰ ( نیم ) سانتی متر بیشتر مشخص می شود.
نت La ( سوراخ ششم ) : برای تعیین نت La فاصله دو نت Fa و Sol را اندازه گیری کنید و ۵/۰ (نیم) سانتی متر به آن بیافزایید.
نت های D0 – Re ( سوراخ اول ) : با افزودن ۵/۰ (نیم ) سانتی متر به اندازه دو نت Mi و Fa نت های Re یا Do به دست می آید.
۴- طرز سوراخ کردن نی : بعد از علامت گذاری بهترین و راحت ترین وسیله برای سوراخ کردن نی دستگاه هویه برقی ۱۰۰ وات است. نوک هویه را با سنگ جوشکاری تیز کنید. نوک هویه را پس از چند دقیقه روی علامت بگذارید و به آرامی فشار دهید. سپس برای جلوگیری از سوختن حاشیه سوراخ فورا دستمال نیمه خیس شده را روی سوراخ آن بگذارید و با سمباده چوب درون هر کدام از سوراخ های نی را پرداخت کنید. البته قط نوک هویه باید ۹ الی ۱۰ میلی متر باشد. برای بریدن قسمت بند اول به نصف اندازه بند دوم یک سانتی متر اضافه کنید و نیز برای بند هفتم انتهای سوراخ دوم تا گره چهارم را اندازه گیری کنید و ۵/۰ ( نیم ) سانتی متر به آن بیافزایید.
اگر نی را کنار دیوار تکیه بدهید طبیعتا بعلت خاصیت انعطاف پذیری اش به مرور کج و قوس بر می دارد. از اینرو نی باید در درون ” کاور ” نگهداری شود. در صورت کج شدن سوراخ ها را با چسب ببندید و مجددا مراحل صاف کردن را انجام دهید.
گفت وگو با بهزاد فروهری، نوازنده نی:
“نی، ساز سختی است”
بهزاد فروهری متولد ۱۳۲۹ (۱۹۵۰ میلادی) تهران، آموزش نی را از سن ده سالگی به صورت خودآموز و با بهره گیری از صدای نی استاد کسایی که مرتباً از رادیو به گوش می رسید، آغاز کرده است. وی سال ۱۳۵۵ (۱۹۷۶ میلادی) در رشته موسیقی وارد هنرکده عالی موسیقی می شود و پیش از آنکه بتواند مدرک کارشناسی خود را بگیرد، انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۶۰ (۱۹۸۱ میلادی) رخ می دهد که دو سال تعطیلی دانشگاه ها را در پی داشت. وی سرانجام در سال ۱۳۷۰ (۱۹۹۱ میلادی) موفق به دریافت گواهینامه کارشناسی موسیقی از دانشگاه هنر می شود. فروهری اجراهای متعددی با خوانندگان صاحب نامی چون محمدرضا شجریان و شهرام ناظری را در پرونده خود دارد. بیشتر فعالیت وی در سال های اخیر آموزش و انتشار نوارهای دونوازی نی و تنبک است. شرکت در جشنواره های نی نوازی ترکیه، مصر و کره جنوبی (کسب مقام نخست) از دیگر فعالیت های اخیر اوست. این گفت و گو ۲۷ اسفند ۱۳۸۳ (مارس ۲۰۰۴ میلادی) در روزنامه همشهری چاپ شد.
جناب آقای فروهری! ساده ترین ساختمان و همینطور ساده ترین نام در میان سازهای ایرانی، به نی تعلق دارد. به نظر شما این سادگی چه حکمتی دارد و چرا اصولاً به این ساز نی می گویند؟
نی یعنی نیستی، نام این ساز از نیستی می آید اما ببینید از همین نیستی چه صدای حیرت انگیزی به گوش انسان می رسد. یعنی صدای آن برخلاف ظاهر نحیف اش بسیار با صلابت و پرشکوه است. به قول شاعر:
گرچه نی زرد و نحیف و لاغر و بی دست و پاست
چون عصای موسوی در خوردن غم اژدهاست
گرچه سرتاپای او یک مصرع برجسته است
هر سربندی از او ترجیع بند ناله هاست
در زمینه نوازندگی سازهای ایرانی بحثی وجود دارد که از یک طرف اتکای شدید به ردیف موسیقی ایران را توصیه می کنند و از سوی دیگر آزادی در اجرا و بدون دغدغه حفظ ردیف، شما در خصوص نوازندگی نی با این دو دیدگاه چگونه برخورد می کنید؟
اجرای ردیف یک نوع امانت داری است تا جوهر و پیکره آن به نسل های بعد منتقل شود ولی زیبایی کار در اجرایی است که دارای حس و حال باشد. مهمترین بخش در کار نوازندگی رعایت نوانس ها و حالات روحی اثر است وگرنه قطعه ماشینی می شود. درست مانند نقاشی که از برخورد منحنی های گوناگون یک تصویر زیبا حاصل می شود. در موسیقی نیز این منحنی ها هستند که زیبایی می آفرینند و نوازنده همانند یک نقاشی که از ترکیب منحنی های مختلف یک صورت زیبا را خلق می کند، با استفاده از نوانس و حالات مختلف بیانی، موسیقی دلنشینی را به گوش می رساند.
در خصوص تدوین یک ردیف ویژه برای نی، شما چه نظری دارید؟
من معتقدم ردیف برای هر سازی باید بازنویسی شود. یعنی هم جوهر ردیف محفوظ بماند و هم نسخه بازنویسی شده با امکانات اجرای آن ساز همخوانی داشته باشد. اما اینکه برخی دوستان می گویند فلان ردیف آوازی را به ردیف نی تبدیل کرده اند، به نظرم درست نیست زیرا نی در بیان قطعات آوازی خیلی بهتر از دیگر سازهای ایرانی جواب می دهد، پس نیازی به تبدیل آن وجود ندارد.
همانطور که می دانید اگر قرار باشد نزدیکترین و شبیه ترین ساز به حنجره آدمی را نام ببریم، بی هیچ تردیدی نی بر زبان جاری می شود. با عنایت به اینکه بداهه خوانی در آواز ایرانی، کمی دشوارتر و متفاوت تر از بداهه نوازی سازهای زهی و مضرابی است، بفرمایید آیا می توان گفت بداهه نوازی در ساز نی هم مشکل تر از دیگر سازهای اصیل ایرانی است؟
کسی که واقعاً بتواند نی را بنوازد، معمولاً در بداهه نوازی مشکلی ندارد. آنچه ممکن است ضعف بداهه نوازی با نی را نشان بدهد، در واقع ضعف تکنیک نوازنده آن و عدم تسلط او به جزییات موسیقی ایرانی است.
منظور این است که در یک اجرای بداهه نی و آواز آیا تفاوتی از حیث جفت شدن ساز و آواز به نسبت دیگر سازها وجود دارد یا خیر؟
اگر گاهی نی و آواز جفت نمی شوند، این مشکلی است که از طرف خواننده ها پیش می آید. زیرا نی همانند سازهای کاسه دار، طنین و زنگ طولانی ندارد و صدایش همانند تار و سنتور در فضا نمی پیچد، به همین دلیل بیشتر خوانندگان به راحتی نمی توانند کوک آواز خود را با کوک نی حفظ کنند و در اینجا یک ناهماهنگی بوجود می آید. البته اگر یک ساز طنین دار همراه نی باشد، همان خوانندگان یاد شده به راحتی می توانند آوازشان را با صدای نی جفت کنند. اما خوانندگانی هم داریم که با نی تنها قادرند آواز خوب و بی نقصی را ارائه دهند، مثل آقای شجریان، افتخاری و سراج.
در مجموع، هر خواننده ای نمی تواند با صدای نی آواز مطلوبی ارائه دهد، نی ساز سختی است و آواز خوانی همراه آن نیز به همین دلیل سخت است. اما سازهای دیگر در موسیقی ایرانی چون طنین و زنگ بالایی دارند، به خوانندگان متوسط کمک می کنند تا کوک آواز را از دست ندهند و ژوست بخوانند. در ارتباط با سئوال اول هم باید بگویم بین تار و سه تار از نظر بداهه نوازی هیچ فرقی با نی وجود ندارد. اینجا فقط تبحر نوازنده می تواند کیفیت بداهه را تعیین کند. یعنی سازهای موسیقی ما در خصوص بداهه نوازی شرایط یکسانی دارند.
شما با توجه به اینکه علاوه بر نی، تار و سه تار هم می نوازید، بفرمایید در بداهه نوازی با کدام سازها بهتر می توانید احساس خود را بیان کنید؟
البته با نی، چون این ساز تخصصی من است ولی یک تفاوت مهم نی با سازهای مضرابی باعث می شود حالت بیانی خیلی به آواز نزدیک تر شود. به قول معروف نی حنجره دوم انسان است. یعنی جمله ای را که خواننده با حنجره بیان می کند، نی هم عین آن را می تواند تکرار نماید ولی اگر ساز مضرابی باشد، چه مضراب ریز بزند، چه دراب و چه تک مضراب، در هر حالت با حرکت اصلی خط آواز فاصله دارد. به بیان دیگر نی صدای انسان را خیلی خیلی بهتر از دیگر سازها می تواند تقلید بکند.
آثاری که در چند دهه اخیر برای نی و ارکستر نوشته می شوند، به نظر شما آیا می توانند افق روشنی برای نی و نی نوازی ترسیم کنند؟
بله، البته، منتهی آهنگساز اثر باید نی را بشناسد، به محدوده صدای ساز و همینطور رنگ های مختلف صوتی آن آشنا باشد. در این صورت ممکن است اثری قابل ملاحظه ساخته شود. مثل کاری که آقای علیزاده ارائه کردند. آن تجربه موفقی بود چون از قابلیت های نی در ترکیب آن اثر به خوبی استفاده شده بود.
نظرتان راجع به چندنوازی نی چیست؟ آیا خودتان تجربه ای داشته اید؟
من شخصاً چند نوازی نی را نمی پسندم و تا کنون هم تجربه ای نداشتم. به نظرم اینکه چند نوازنده نی قطعه ای را به صورت چند صدایی بنوازند، کار جالبی نمی تواند باشد ولی ترکیب نی و ارکستر را خیلی می پسندم و فکر می کنم در این شیوه آثار جالب توجهی می توان خلق کرد.
با سونوریته های (صدادهی) جدید نی موافقید؟
چیزی که در این خصوص مهم است، شفاف بودن صداهاست. یعنی اگر کسی صدای جدیدی از نی درمی آورد باید محکم و استوار باشد و حق تک تک نت ها را ادا کند، نه اینکه به بهانه صدادهی جدید، یک صدای مرده از نی درآورد. شما اگر به تار استاد شهناز خوب گوش بدهید ملاحظه می کنید که تمام نت ها به صورت شفاف صدا می دهند و حتی وقتی ایشان قطعات تند مثل چهار مضراب می نوازند، باز هم صدای تار و جمله بندی قطعه روشنی خود را دارد. این نیست که به بهانه تغییر صدادهی، صداها را درهم بپیچند و یک چیز شلوغ و گنگ ارائه دهند. در نی نوازی هم گاهی می بینیم یک صدای مریض از ساز درمی آید زیرا حق نت ها ادا نمی شود و این مطلوب نیست.
Related Photos
No related photos.
باسلام.مطالب این سایت خیلی علیه.من تازه شروع به نی نوازی کردم وازشما خواهشمندم منو تو این کار راهنمایی کنید. ممنون.آیا میشه جزارکستر شد.
دوست عزیز ما در این سایت فقط این محصول را میفروشیم. شما میتوانید برای اموزش به سایتهای اموزشی مراجعه کنید.
از اینکه نوع ساخت و معلوماتتون رو به این صورت واضح انتقال دادین بسیار سپاس گزارم